Restauratie Gruuthusemuseum

Algemeen:

  • Het perceel schrijn- en dakwerken werd uitgevoerd door de firma Artes Woudenberg, Brugge: 963.845,54€ btw.inb.
  • Het perceel gevel- en dakrestauratie werd uitgevoerd door de firma Artes Woudenberg, Brugge: 1.890.394,95€ btw.inb.
  • Het perceel polychrome afwerkingen werd uitgevoerd door de firma Altritempi, Brasschaat: 100.734,99€ btw.inb.

Totale kostprijs restauratiewerken: 3.259.889,08€ btw.inb.

 Subsidies:

 Voor deze werken wordt een restauratiepremie verleend van de Vlaamse Overheid-Agentschap Onroerend Erfgoed van 1.715.745€ excl. btw:

  • Gevel- en dakrestauratie: 984.992€ excl. btw
  • Schrijn- en schilderwerken: 647.285€ excl. btw
  • Polychrome afwerking: 83.468€ excl. btw

 Ontwerper: Architectenbureau Van Acker & Partners bvba, Gent

 Veiligheidscoördinator: SCT, Roeselare

Uitgevoerde restauratiewerken:

 -      Restauratie Reiegevel: dit betreft een zachte reiniging van de gevel, waarbij de planten- en mosgroei werd weggenomen, scheuren en barsten werden hersteld, evenwel met behoud van alle historische bouwsporen van vorige bouwfasen.

     gevel reie

           wapenschild
       
        foto's Lieven Coudenys

-      Restauratie houten dakstructuren: alle ernstig aangetaste houtdelen (door lekken in het dak,…) werden vervangen. De dakkappen werden integraal behandeld om nog actieve aantasting door houtworm te stoppen en nieuwe aantastingen in de toekomst te voorkomen. Ontbrekende schoren en andere ondersteunende elementen die door de tand des tijds of bij de eerdere aanpassingen zijn verdwenen, werden opnieuw aangevuld om de stabiliteit van de dakconstructie te verbeteren. Daarenboven hebben stabiliteitsberekeningen aangetoond dat in de Grote reserve en de Kleine reserve de dimensionering van enkele houten structuurelementen te ondermaats was om de stabiliteit bij gebruik als museum te verzekeren. Daartoe werden deze elementen versterkt of vervangen door onderdelen met aangepaste afmetingen.

       restauratie dakstructuur

      hertsel dakstructuur  herstel dakstructuur  herstel dakstructuur
      
      foto's Lieven Coudenys

 -      Restauratie leien dakafwerking: in het oorspronkelijk dossier was enkel voorzien om de dakbedekking van de Reievleugel te vernieuwen. Tijdens de laatste restauratiewerken van 2007 werd immers dit dak niet aangepakt, maar konden we bij opmaak van het dossier vaststellen dat dit alsnog nodig was: verschillende van die leien waren afgebroken of bros, schilferden af en vertoonden sterke mosafzetting op hun oppervlak. Dit uitte zich  op verschillende plaatsen in het interieur als vochtkringen en schade.

Tijdens de huidige restauratiewerken werd echter vastgesteld dat ook het dak van de Hoofdvleugel bijkomend moest aangepakt worden: Er werd vastgesteld dat  dat onder de leien bij de vorige restauratiefase een folie was aangebracht die zeer dampdicht was en dit zorgt voor een versnelde aantasting van de onderliggende bebording. Daarom werd beslist om deze schadelijke folie weg te nemen en tevens de leien dakbedekking van de hoofdvleugel bijkomend te vernieuwen. Alle daken zijn nu voorzien van nieuwe natuurleien met verdoken nageling.

          restauratie leien        restauratie leien

       restauratie leien   restauratie leien  restauratie leien

          restauratie leien    restauratie leien     restauratie leien
       
         foto's 
Lieven Coudenys

-      Plaatsen dakisolatie:gezien zo alle daken vernieuwd werden van dakbedekking, werd van de gelegenheid gebruik gemaakt om niet enkel het dak van de Reievleugel van dakisolatie te voorzien, maar alle daken te gaan isoleren volgens het sarkingprincipe. Dit is geen evidente klus, gezien het beschermde dakvolume met bijhorende dakkapellen. Alle details werden nauwkeurig besproken met Onroerend Erfgoed, en we zijn trots dat we met dit waardevolle monument kunnen aantonen dat het plaatsen van dakisolatie ook hier mogelijk is. We hebben hiervoor voor moeilijke plaatsen gebruik gemaakt van de innovatieve technieken: dunne maar super isolerende dakisolatie.

   dakisolatie     dakisolatie

 -      Aanpassen en vernieuwen goten:Voor de werken was er last van waterinfiltratie in de museale ruimtes. Om dit te vermijden, werden de dakgoten vernieuwd en aangepast, zodat de goten het regenwater sneller kunnen afvoeren.

                vernieuwen goten
               
                foto's 
Lieven Coudenys

De goten ter hoogte van de Hoofdvleugel waren geen evidentie om aan te pakken: Tijdens de aanpassingswerken door architect Delacenserie aan het eind van de 19de eeuw werden de goten achter hoge natuurstenen borstweringen verborgen. Om de gootbekleding, die door veroudering op verschillende plaatsen was gescheurd, op technisch correcte wijze te kunnen vernieuwen, dienden de natuurstenen borstweringen te worden afgenomen. De nieuwe gootbekleding werd hoger opgetrokken onder de leien, zodat het risico op waterinfiltratie bij hevige regenval sterk werd verminderd. Niet enkel de goten werden vernieuwd, maar ook de borstweringen werden waar nodig hersteld, of vervangen door nieuwe stukken.

   vernieuwen goten   vernieuwen goten  vernieuwen goten   

-      Ladder- en klimhaken ifv toekomstig onderhoud:om de toegang tot de daken en het onderhoud ervan mogelijk te maken, werden de dakvlakken voorzien van ladder-,en klimhaken. Monumentenwacht heeft ons tijdig de werken geadviseerd waar precies welke haken nodig zijn, zodat alle daken op een veilige manier toegankelijk zijn, en we de toestand ervan in de toekomst nauwgezet kunnen blijven opvolgen. 

   ladder- en klimhaken ladder- en klimhaken
   
   foto's 
Lieven Coudenys

-      Restauratie houten dakschrijnwerk:de houten dakschrijnwerken (dakgoten, dakkapellen, …) werden aangepast aan de vernieuwde dakopbouw, geïsoleerd, het houtwerk werd hersteld en voorzien van onderhoudsschilderwerk. De afwerkkleur werd gekozen op basis van kleuronderzoek op de originele elementen. De loden bekroningen van de dakkapellen werden opnieuw gemaakt in lood volgens het originele model

-      Restauratie belvedereconstructie: Het materiaal en de constructiewijze van de dragende structuur van de belvédère waren bij opmaak van het uitvoeringsdossier onbekend. In de opdracht was daarom een onderzoek opgenomen om de kwaliteit van de loodbekleding en de toestand van de ondergelegen structuur te kunnen onderzoeken. Onderzoek toonde aan dat de algemene toestand van de belvédère zorgwekkend en onveilig was. Volgende problemen werden vastgesteld:

  • weinig wapening aanwezig
  • ernstige roestaantasting van de wapening
  • barsten in betonconstructie
  • bevestigingspunten van het lood grotendeels weggerot
  • loodbekleding was op verschillende plaatsen gescheurd en geperforeerd

   

    restauratie belvedere      restauratie belvedere

Na het in kaart brengen van alle schade bleek herstelling wel mogelijk. Maar door de aanwezigheid van schadelijke chloriden in het beton zouden elke 10 à 20 jaar nieuwe herstellingswerken noodzakelijk zijn. Gezien de hoge kostprijs voor een grondige herstelling en de te verwachten kosten elke 10 à 20 jaar werd in overleg met de bevoegde erfgoeddiensten beslist de belvédère volledig te vernieuwen.

De bestaande belvédère werd volledig 3D gescand en uitgetekend. De nieuwe belvédèreconstructie werd volledige gemaakt in geprefabriceerd beton identiek aan het originele model. De positie van de wapening, de kwaliteit van het beton, de fijnheid van de profilering werd hierdoor in optimale omstandigheden uitgevoerd en gecontroleerd. Na afbraak van de bestaande belvédèreconstuctie werden vervolgens alle nieuwe stukken op de werf als een bouwpakket in elkaar gezet. Nadien werd een nieuwe loodbekleding aangebracht om het historische uitzicht maximaal te benaderen.

 restauratie belvedere  restauratie belvedere restauratie belvedere

restauratie belvedere restauratie belvedere

-      Restauratie gevelschrijnwerken: het Gruuthusepaleis vertoont een brede variatie aan gevelschrijnwerken (zowel vaste, uitneembare, openschuifbare, naar binnen of naar buiten opendraaiende, …), die alle door de tand des tijds hun eigen specifieke gebreken begonnen te vertonen. De schade aan het schilderwerk en het hout werd bevorderd door de weersinvloeden. Deze veroorzaken over het algemeen een ernstiger schadebeeld aan de zuidwestelijke zijde van een gebouw. Sterk aangetaste schrijnwerkonderdelen werden vervangen en kleinere gebreken werden plaatselijk hersteld. Om verdere degradatie van het schrijnwerk te voorkomen, werden alle schrijnwerken van nieuw onderhoudsschilderwerk voorzien. Ook de binnenafwerking, die het schrijnwerk moet beschermen tegen condenswater, was aan vernieuwing toe. Afhangende scharnieren en stroeve sluitingen werden opnieuw bijgesteld; roestende elementen werden ontroest, roestwerend behandeld en geschilderd.

  restauratie gevelschrijnwerk restauratie gevelschrijnwerk

  restauratie gevelschrijnwerk restauratie gevelschrijnwerk restauratie gevelschrijnwerk
 
  foto's Lieven Coudenys

-      Restauratie glas-in-lood: Nagenoeg alle beglaasd buitenschrijnwerk, is voorzien van glas-in-loodbeglazing. Gebroken en ontbrekende ruitjes van helder of gekleurd glas werden vervangen door gelijkaardig glas in hetzelfde kleurenpalet. Breuken in gebrandschilderde ruitjes werden hersteld, kleine ontbrekende stukjes werden aangevuld, en vooral vernieuwing van de loodnetten.

    restauratie glas in lood restauratie glas in lood restauratie glas in lood

    restauratie glas in lood   restauratie glas in lood
   
    foto's 
Lieven Coudenys

-      Stabiliteitsverbeterende maatregelen: Gezien het gebouw als museum functioneert, krijgen de museumzalen heel wat bezoekers te verwerken. De vloeren van museumzaal 9 en 10 waren sterk doorgezakt en bleken na onderzoek en berekening te licht gedimensioneerd te zijn voor de overspanning van de onderliggende ruimte. De houten moerbalken van deze zalen werden langs de bovenzijde verstevigd met een horizontale staalplaat, zodat de bestaande balken behouden konden blijven. Ook op de zolders waren enkele stabiliteitsinterventies noodzakelijk om het gebouw blijvend als museum te kunnen uitbaten. Enkele houten constructiedelen dienden te worden vervangen door elementen met grotere afmetingen om voldoende draagkracht te realiseren.

-      De grote reserve werd afgewerkt met een vloer in Boomse tegels, die geplaatst werd bovenop een houten plankenvloer. Onder invloed van vocht was deze plankenvloer op verschillende plaatsen aangetast door houtrot. Om de Grote Reserve in gebruik te kunnen nemen als museumzaal, dienden de plankenvloer hersteld te worden. 

      vloer grote reserve   vloer grote reserve
     
      foto's 
Lieven Coudenys

Restauratie polychromie: restauratie polychrome schilderingen inkom: in de inkomhal is een polychrome plafondbeschildering aanwezig met een geschilderd-gesjabloneerd muurfries in olieverf, die dateert vermoedelijk van de verbouwingswerken onder leiding van L. Delacenserie op het einde van de 19de eeuw. Gedurende de daaropvolgende eeuw werden de kleuren aangetast door vervuiling. Om de originele neogotische kleurstelling opnieuw op te frissen, werden reinigingstesten uitgevoerd, teneinde de aanwezige oppervlaktevervuiling te kunnen verwijderen, zonder evenwel de ouderdomspatine te verliezen. De polychromie van het houten plafond en het geschilderde fries, en enkele andere polychrome elementen werden omzichtig gereinigd en gerestaureerd.

    restauratie polychromie
   
    foto 
Lieven Coudenys

Restauratie schilderingen zolderspanten: de spanten in de Grote Reserve zijn in de neogotische periode (L. Delacenserie) met lijmverf rood en blauwgrijs geschilderd en voorzien van een wit opschrift ‘Plus est en vous’, de spreuk van Lodewijk van Gruuthuse. De polychrome schildering van de spanten schilferde sterk af. Diverse fixatietesten werden uitgevoerd om de schildering maximaal te kunnen conserveren. Omdat de hoge kostprijs van een integrale fixatiebehandeling niet verantwoordbaar was voor een repetitieve sjabloonschildering, werd in overleg met de bevoegde erfgoeddiensten beslist één zoldertravee met spant te conserveren en te restaureren. De overige spanten werden licht afgeschuurd 

    restauratie polychromie   restauratie polychromie
   
    foto's 
Lieven Coudenys

 

Deel deze pagina